ΚΡΟΥΕΤΕ ΚΑΙ ΑΝΟΙΓΗΣΕΤΑΙ

 ΚΡΟΥΕΤΕ ΚΑΙ ΑΝΟΙΓΗΣΕΤΑΙ

     Αποτελεί παράδοση η επτασφράγιστη εξώθυρα των ανατολικών μοναστηριών που αγνοεί επί μακρόν τις κρούσεις του επισκέπτη ο οποίος θέλει να περάσει στο εσωτερικό της... Εκεί, δεν αναζητάται ..."πελατεία", αλλά συνειδητοί θηρευτές φωτίσεως οι οποίοι διαθέτουν, πριν απ΄ ο,τιδήποτε άλλο, αυτοπειθαρχία και υπομονή, δυό λέξεις τις οποίες συνδυάζουν σε ένα ιδεόγραμμα οι Ζενικοί. Κι αυτό ακριβώς μας υπενθύμισε ο ταχυδρόμος που μας έφερε ένα μικρό πακετάκι από την Ogasawara στην οποία, μετά από πολύ καιρό, επανέκαμψε ο αδελφός μοναχός ο οποίος εδώ και πολλά χρόνια δεν είναι, απλώς, φίλος των "Ελλήνων Κενταύρων", αλλά και στήριγμα του έργου μας με μόνη "ανταμοιβή" του, όπως μας τονίζει, την ...ανωνυμία του, όπως η σεμνότητά του υπαγορεύει!

     Η αλήθεια είναι ότι ενώ μας είχε ειδοποιήσει για την αναχώρησή του εκπληρώνοντας υποχρέωση του τάγματός του για περιηγητική διδασκαλία σε Ασία, Aφρική και Ευρώπη, δεν είχαμε συνειδητοποιήσει ότι θα ταξίδευε επί μακρόν και είχαμε φθάσει σε σημείο να "κρούομε την θύρα" έως και σε συχνότητα ...ενοχλήσεως, ενώ εκείνος δεν είχε καν υπολογιστή μαζύ του. Πού να το φαντασθούμε εμείς οι ταπεινοί "δυτικοί"...; Κι έτσι, ο ευγενέστατος Ιάπων, με ύφος απολογητικό(!) μας έστειλε μία σειρά εκπληκτικών καρτών με τα κυριότερα μέρη της διαδρομής του η οποία περιέλαβε τοποθεσίες από τους πλωτούς οικισμούς του Χογκ Κογκ, χωριά της Ινδιονησίας, ναούς των Ινδιών, μουσεία του Καίρου, ομορφιές της Γαλλίας μέχρι το κάστρο Chenonceaux. Κρίμα που δεν μας τίμησε και στην Ελλάδα αλλά ελπίζουμε ότι σε κάποια στιγμή θα μας δώσει την χαρά της φιλοξενίας του.  

     Το σημαντικότερο, όμως, περιεχόμενο του δέματος από τον Ιάπωνα αδελφό μοναχό ήταν τέσσερις κάρτες όπου, επάνω στην κάθε μία υπήρχε ένα ζενικό ιδεόγραμμα δια χειρός του ζενικού μοναχού Kōgetsu Tani των οποίων η ερυθρή σφραγίδα (hanko) δηλώνει την προέλευση της ζενικής Σχολής Rinzai. Η γραφή είναι σε, αυθόρμητο (bokuseki), ημι-καλλιγραφικό ύφος (gyōsho / sōsho) και κάθε μία εμφανίζει μονολεκτικά kōan (έννοιες προς διαλογισμό) ήτοι: πειθαρχημένη υπομονή, φώτιση, εκμηδένιση του "εγώ" και επίτευξη κενότητος! Να, λοιπόν, πόσο χρήσιμη είναι η πειθαρχημένη υπομονή της αδιάλειπτης κρούσεως της θύρας η οποία δείχνει "κουφή" αλλά αποτελεί νομοτέλεια να ανοίξει, παρέχοντάς σου, μάλιστα, την δυνατότητα ακόμη ενός βήματος προς την φώτιση.

KOAN 公案

 KOAN

公案

     Το υπερβατικό Ζεν εδράζεται στον διαλογισμό και βασική προϋπόθεση του διαλογισμού είναι η εκκένωση του νου από περισπαστικές σκέψεις με την βοήθεια της «επινοήσεως» ενός διανοητικού εμποδίου το οποίο πρέπει να υπερπηδηθεί, χωρίς να προσφέρεται για κάτι τέτοιο. Κι αυτό το επινόημα ονομάζεται Κoan (Ιαπων.:公案).

     Το Koan είναι ο κόκκος άμμου που διεισδύει στο όστρακο κι επάνω του συσσωρεύονται πολλοί ακόμη κόκκοι ώστε να παραχθεί το μαργαριτάρι! Είναι το άσκαφτο θεμέλιο επάνω στο οποίο θα ανεγερθεί ο άυλος τοίχος του ζενικού, άχτιστου, οικοδομήματος. Το Koan είναι ένα «φορτίο» το οποίο το μεταφέρει συνεχώς ο διαλογιζόμενος, όπου κι αν πάει, όπου κι αν βρεθεί, διατηρώντας την κενότητα του νου του και, πληρώνοντάς την με τον εναρκτήριο κόκκο που θα επιτρέψει, με την επικάθηση επιπλέον κόκκων, την ολοκλήρωση του «μαργαριταριού»!

     Αποσκοπεί στην επίτευξη μιας πρώτης φωτίσεως (Kenshō 見性) πριν την κυρία και πλήρη φώτιση (Satori 悟) εκείνης της πρώιμης η οποία εκφράζει την ικανότητα να βλέπουμε εσωτερικώς την ιδιοσυστασία την δική μας ή κάποιου άλλου 

Linji Yixuan (臨濟義玄)

     Πρώτη, η Ιαπωνική Σχολή Rinzai (Ιαπων.:臨済宗) που αποτελεί "γραμμή" της Κινεζικής Σχολής Línjì (Κιν.: 臨濟宗) η οποία ιδρύθηκε κατά την περίοδο της Κινεζικής Δυναστείας Tang από τον Linji Yixuan (臨濟義玄), προσέφυγε στο επινόημα του Koan. Και, μια πρώτη καταγραφή Koan είναι η πρώιμη συλλογή του Hekiganroku (Κινεζ.:碧巖錄, "Γαλάζιος Βράχος") την οποία συνέταξε ο Yuanwu Keqin (Κινεζ.: 圓悟克勤, 1063-1135).

Yuanwu Keqin (圓悟克勤)

     Η πλέον φημισμένη, όμως, κινεζική συλλογή Koan είναι η "Άθυρη Θύρα" (Ιαπων.: Mumonkan, 無門関) που επιμελήθηκε ο Wumen Huikai (無門慧開, 1183-1260) και ο οποίος στην εισαγωγή της σημείωσε: «...Ήθελα να χρησιμοποιήσω τα Koan των Δασκάλων σαν μια πέτρα που κάποιος χρησιμοποιεί για να παραβιάσει μια θύρα κι όταν τα καταφέρνει, πετά μακριά την πέτρα...».

     Ποιά, όμως, είναι η μορφή ενός Koan; Πώς "σκιαγραφείται" και παίρνει υπόσταση στην σκέψη του διαλογιζομένου; Ας δούμε ένα παράδειγμα:

     «Πως ηχεί ένα ...παλαμάκι που το επιχειρούμε με το ένα, μόνο, χέρι;».

     Aυτό είναι ένα πραγματικό Koan παρμένο από την ζενική Παράδοση και εκφράζει μιαν άσκηση που τέθηκε σε έναν δωδεκάχρονο μαθητή, τον Τόγιο, από τον Δάσκαλό του τον Μοκουράι κι ο μικρός μαθητής κατέθεσε πολλές απαντήσεις τις οποίες ο Δάσκαλος απέρριπτε τη μια μετά την άλλη, ώσπου ο Τόγιο, απελπισμένος κατέληξε στον  ά η χ ο  ήχο, καταφέρνοντας να  «ακούσει» πως ηχεί το παλαμάκι με το ένα χέρι... Τότε, στην ακοή του νεαρού πήρε σάρκα και οστά η ίδια η σιωπή, το κενό απέκτησε υπόσταση και το τίποτε έγινε το παν, όπως ακριβώς και η απόλυτη κενότητα του Ζεν νοηματοδοτεί το κορεσμένο του όλου! Μέχρι τότε, πάντως, το Koan αποκλείει την περιπλάνηση του νου και θέτει τον λογισμό στο αυστηρό διαλογιστικό πλαίσιο βοηθώντας τον διαλογιζόμενο. 

     Tα Koan διαβαθμίζονται σε πέντε επίπεδα δυσκολίας και, κατά κανόνα εμφανίζονται ως περιτυλίγματα παραδοξολογίας ή και ανοησίας, αλλά η στοχαστική μελέτη τους, κυρίως στον καθιστικό διαλογισμό (Zazen Ιαπων.: 座禅) αναμοχλεύει ζωηρά την σκέψη κάνοντας τον διαλογιζόμενο να αναπτύξει έναν αντιληπτικόν αυθορμητισμό διεισδύοντας στο νόημά τους και αναδεικνύοντάς τα εξισωμένα με την ίδια την ζωή, όπως πολλοί Δάσκαλοι τα θεωρούν.