ΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΜΑΣ!
ÈZE
Ο τόπος όπου ο Nietzsche ανέβηκε προς τον Ζαρατούστρα.
I. Το Èze: η πέτρινη «αετοφωλιά» πάνω από τη Μεσόγειο
Το Èze δεν είναι απλώς ένα γραφικό χωριό της Κυανής Ακτής. Είναι ένας οικισμός κτισμένος σε απόκρημνη βραχώδη κορυφή, ανάμεσα στη Νίκαια και το Μονακό, με το παλαιό χωριό να υψώνεται περίπου 430 μέτρα πάνω από τη θάλασσα.
Η ιστορία του είναι πολύ παλαιότερη από τη σύγχρονη τουριστική εικόνα του. Η περιοχή κατοικείται ήδη από την προϊστορία, ενώ στους αρχαίους χρόνους συνδέεται με τους Κελτο - Λίγουρες. Κατά τον Μεσαίωνα ο οικισμός απέκτησε την οχυρωμένη μορφή που σε μεγάλο βαθμό εξηγεί τη σημερινή του φυσιογνωμία. Το κάστρο στην κορυφή καταστράφηκε από τα γαλλικά στρατεύματα το 1706 και τα ερείπιά του αποτελούν σήμερα μέρος του περίφημου Jardin Exotique.
Η εικόνα του Èze στα μάτια του Friedrich Wilhelm Nietzsche ήταν επομένως πολύ διαφορετική από εκείνη μιας κοσμοπολίτικης Riviera. Εκείνος δεν έβλεπε ένα «κοσμικό περιβάλλον» με καλλιτέχνες και celebrities που απολαμβάνουν ένα αριστοκρατικό τοπίο, αλλά έβλεπε ένα μεσογειακό οχυρό, ένα χωριό «φωλιασμένο» στους βράχους, με τη θάλασσα κάτω και τον ουρανό πάνω να υποδέχεται μια ψυχή που θα την βοηθούσε να αναταθεί. Και, ακριβώς, αυτή η γεωγραφία είναι ουσιώδης.
Για να φθάσει κανείς από τον παλαιό σταθμό του Èze-Bord-de-Mer στο χωριό, πρέπει να ανέβει έναν απότομο μονοπάτι το οποίο σήμερα ονομάζεται "Chemin de Nietzsche — Sentier de Nietzsche". Η επίσημη τουριστική υπηρεσία της Νικαίας το περιγράφει ως το ιστορικό μονοπάτι που συνδέει την ακτή με το χωριό και αναγνωρίζει τη σχέση του με τη δημιουργική εργασία του Nietzsche. Η ανάβαση είναι περίπου 400 μέτρα υψομετρικής διαφοράς και διαρκεί περίπου 1½ ώρα, ανάλογα με τον ρυθμό. Και εδώ βρίσκεται το κλειδί. Ο Nietzsche δεν συνέλαβε τον Ζαρατούστρα καθισμένος σε ένα γραφείο και κοιτάζοντας τη θάλασσα, αλλά τον συνέλαβε οδοιπορώντας και ορειβατώντας διότι η σύλληψη των "υψηλών" υλοποιείται επί των ...κορυφών.
II. Το μονοπάτι του Nietzsche από το Èze-Bord-de-Mer προς το Èze-Village
Ο Nietzsche έφθασε στη Νίκαια στις 2 Δεκεμβρίου 1883 και παρέμεινε στην περιοχή μέχρι τις 20 Απριλίου 1884. Κατά την περίοδο αυτή έκανε μεγάλους περιπάτους στην ευρύτερη περιοχή και ιδιαίτερα προς το Èze. Η επίσημη ιστορική σελίδα του Δήμου Èze αναφέρει την άφιξή του στον σταθμό Èze-Bord-de-Mer τον Δεκέμβριο του 1883 και την ανάβασή του προς το χωριό.
Ο Nietzsche κατεβαίνει στον σταθμό του Èze-Bord-de-Mer. Μπροστά του βρίσκεται η πλαγιά. Πίσω του η Νίκαια, η μοναξιά, η Ευρώπη που δεν τον καταλαβαίνει, τα βιβλία που δεν πωλούνται, οι παλιές φιλίες που έχουν διαλυθεί. Μπροστά του ο βράχος κι ο δρόμος ανηφορικός με την Μεσόγειο κάτω απ΄ τα πόδια του. Και όσο το σώμα ανεβαίνει, τόσο η σκέψη γίνεται πιο γρήγορη, αλλά, δεν γράφει απλώς για την υπέρβαση, την πραγματοποιεί ως σωματική πράξη. Η ανάβαση γίνεται φιλοσοφική υλοποίηση και κάπου σε αυτή την ανάβαση γεννιέται το "Von alten und neuen Tafeln" ("οι παλαιές και οι νέες πινακίδες των Αξιών". Αυτό είναι το ιστορικώς τεκμηριωμένο θαύμα του Èze και όχι ότι εκεί «γράφτηκε ολόκληρος ο Ζαρατούστρα», αλλά ότι ο ίδιος ο Nietzsche μας είπε πως ένα από τα κομβικά τμήματά του γεννήθηκε κατά την ανάβαση προς το χωριό.
Η σημερινή παράδοση του Èze αναφέρει ότι ο Nietzsche είχε κοιμηθεί στο χωριό σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά η σχετική πηγή επισημαίνει ότι αυτό ανήκει στην τοπική παράδοση και δεν έχει την ίδια τεκμαίρουσα βαρύτητα με τη βεβαιωμένη διαμονή του στη Νίκαια.
Έτσι, βλέπουμε τον Nietzsche να ανεβαίνει από τη θάλασσα προς το Èze και πολλά χρόνια αργότερα, γράφοντας το "Ecce Homo", θα επιστρέψει νοερά σε εκείνη την ανάβαση. Το κείμενο είναι συγκλονιστικό ακριβώς επειδή ο ίδιος συνδέει ευθέως τη σωματική κίνηση με τη δημιουργική δύναμη, όπως την συνδέουμε και στην Σχολή των "Ελλήνων Κενταύρων". Γράφει ο Γερμανός στοχαστής:
"…jene entscheidende Partie, welche den Titel ‚von alten und neuen Tafeln‘ trägt, wurde im beschwerlichsten Aufsteigen von der Station zu dem wunderbaren maurischen Felsenneste Eza gedichtet…"
Δηλαδή:
"Εκείνο το αποφασιστικό μέρος, που φέρει τον τίτλο “Περί των παλαιών και των νέων πινακίδων”, συντέθηκε κατά την πιο επίπονη ανάβαση από τον σταθμό προς εκείνη την υπέροχη μαυριτανική φωλιά των βράχων, την Εζά."
Και ακολουθεί μια από τις πιο χαρακτηριστικές φράσεις του:
"Der Leib ist begeistert: lassen wir die ‚Seele‘ aus dem Spiele…"
Δηλαδή:
"Το σώμα είναι ενθουσιασμένο· ας αφήσουμε την “ψυχή” έξω από το παιχνίδι…"
Και αυτό δεν σημαίνει μια ασήμαντη αυτοβιογραφική λεπτομέρεια, αλλά είναι μία, σχεδόν ποιητική, δήλωση φιλοσοφικής μεθόδου. Για τον Nietzsche η σκέψη δεν είναι απλώς προϊόν ενός αφηρημένου, αποσωματοποιημένου νου, αλλά το περπάτημα, ο ρυθμός, η αναπνοή, η κόπωση, ο ήλιος, το υψόμετρο, η θέα, η κίνηση του σώματος συνδέονται με την παραγωγή υψηλού στοχασμού. Ο ίδιος συνεχίζει:
"…ich konnte damals, ohne einen Begriff von Ermüdung, sieben, acht Stunden auf Bergen unterwegs sein."
Δηλαδή:
"Τότε μπορούσα, χωρίς καν να γνωρίζω την έννοια της κοπώσεως, να περιπλανώμαι επτά ή οκτώ ώρες στα βουνά."
Και, αυτό είναι το πραγματικό Nietzsche-Haus ("σπίτι" του Nietzsche) του Èze, όχι ένα συγκεκριμένο κτήριο, αλλά μια φυσική αναβατική πεζοπορία, ανωφερική, δύσβατη, κακοτράχαλη αλλά και τόσο ...ανελκυστική!
IΙΙ. Το βιβλίο "Also sprach Zarathustra" ("Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα".
Το έργο του Friedrich Nietzsche που συνδέεται με το Èze είναι το "Also sprach Zarathustra. Ein Buch für Alle und Keinen" ("Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα. Ένα βιβλίο για όλους και για κανέναν")1883–1885. Όμως, θα ήταν ιστορικώς ανακριβές να ισχυριστούμε ότι το μνημειακό αυτό έργο γράφτηκε εξ ολοκλήρου στο Èze. Το Zarathustra δημιουργήθηκε σε διαδοχικά στάδια από το 1883 έως το 1885. Τα Α΄ και Β΄ μέρη ανήκουν στο 1883, το Γ΄ μέρος στο 1884 και το Δ΄ μέρος στο 1885. Ο Nietzsche ο ίδιος όμως είναι σαφέστατος: "Κάτω από τον αλκυονικό ουρανό της Νίκαιας, που τότε για πρώτη φορά έλαμψε στη ζωή μου, βρήκα τον τρίτο Ζαρατούστρα και είχα τελειώσει." Και αμέσως συνδέει την κρίσιμη ενότητα του Γ΄ μέρους με το Èze.
ΙV. Τι ακριβώς, όμως, γράφτηκε στο μονοπάτι του Èze;
Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα, ευτυχώς, είναι εξαιρετικά σαφής και πρόκειται για την ενότητα „Von alten und neuen Tafeln“ ("Περί των παλαιών και των νέων πινακίδων") του Γ΄ μέρους του "Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα" και αυτό δεν είναι ένα τυχαίο κεφάλαιο, αλλά είναι ένα από τα κεντρικά σημεία του έργου, όπου ο Ζαρατούστρα μιλά για την κατάρρευση των παλαιών Αξιών και την ανάγκη δημιουργίας νέων, προφητεύει την έλευση των Αξιών όπως ακριβώς το ΙΙΙ Reich θέλησε να αναβιώσει και ανεβίωσε, διερμηνεύοντας τους οραματισμούς του Καγκελαρίου Αδόλφου Χίτλερ ο οποίος τον ακολούθησε επί των "κορυφών" της δημιουργίας ενός φωτεινού Κόσμου!
Ο Καγκελάριος Αδόλφος Χίτλερ και ο Friedrich Nietzsche
Η σύγχρονη φιλοσοφική βιβλιογραφία αντιμετωπίζει το Zarathustra ως έργο-κλειδί της ώριμης περιόδου του Nietzsche, συνδέοντάς το με τον "Übermensch" (Υπεράνθρωπο), την βούληση για δύναμη, την αυτοϋπέρβαση, τον μηδενισμό και την αιώνια επιστροφή. Και εδώ το Èze αποκτά μια σχεδόν συμβολική σημασία.
Georg Kolbe: "Ο ανυψούμενος Ζαρατούστρα" (1939)
Ο Ζαρατούστρα είναι ένας άνθρωπος που ανορθώνεται και ανυψούται ο Nietzsche ανορθώνει επίσης, την παλαιά αξιακή τάξη η οποία έχει ήδη καταρρεύσει και επιχειρεί την προαναγγελία της αναβιώσεως της νέας αξιακής τάξεως η οποία αναγεννάται στον εύστοχο στοχασμό του Friedrich Nietzsche ο οποίος, προφητικότατα ανακρούει το σήμαντρο της ελεύσεως του Γερμανικού Εθνικοσοσιαλισμού. Ο μεγάλος Εθνικοσοσιαλιστής γλύπτης Georg Kolbe, ένας από τους 12 κορυφαίους γλύπτες του ΙΙΙ Reich (βλ. "Λίστα Gottbegnadeten", την οποία συνέταξε ο Υπουργός Διαφωτίσεως του III Reich Dr. Paul Joseph Goebbels με τους κορυφαίους καλλιτέχνες της Πολιτείας του ΙΙΙ Reich), εμπνέεται από τον ανυψούμενο Ζαρατούστρα του Friedrich Nietzsche και τον αποδίδει ως Έργο Τέχνης to 1939!
V. Το μεσογειακό φως εναντίον του βορρά.
Υπάρχει ακόμη μία διάσταση που κάνει την παραμονή του Nietzsche στη Νίκαια και τις διαδρομές προς Èze ιδιαίτερα σημαντικές. Ο Nietzsche είχε αναπτύξει μια βαθιά σχέση με τον, γεμάτο θαλπωρή, μεσογειακό κόσμο. Η ηλιοφάνεια, η θερμότητα, το νότιο τοπίο, η ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα, η ιταλική και γαλλική Μεσόγειος λειτουργούν στο έργο του ως αντιθέσεις προς έναν κόσμο που ο ίδιος αισθανόταν ως βαρύ, ψυχρό και ασφυκτικό. Και η δημοτική ιστορία του Èze παραθέτει χαρακτηριστικά τη φράση του προς τον Peter Gast:
"Εδώ θα έχω για έξι μήνες σχεδόν τόσες ηλιόλουστες ημέρες…"
Το φως για τον Nietzsche δεν είναι απλώς μετεωρολογικό φαινόμενο, αλλά είναι μία πνευματική κατάσταση στοχαστικής ανατάσεως. Το Èze, κρεμασμένο ανάμεσα στον ουρανό και στη θάλασσα, του προσφέρει ακριβώς αυτό που αναζητά: Έναν κόσμο όπου η σκέψη δεν αποσύρεται από τη ζωή, αλλά ανατείνεται από αυτήν.
"Ό,τι δεν με καταστρέφει με κάνει δυνατότερο."
Μία έκδοση του ΙΙΙ Reich με την γνωστή φράση του Friedrich Nietzsche
VI. Ο Ζαρατούστρα ως «Βιβλίο των Βουνών»
Ο ίδιος ο Nietzsche θα περιγράψει αργότερα το Zarathustra ως «το βιβλίο του ορεινού αέρα» και το θεωρούσε ένα από τα σημαντικότερα, ίσως το σημαντικότερο, έργα του. Εδώ η γεωγραφία και η φιλοσοφία συναντώνται και ο Ζαρατούστρα κατεβαίνει από τις ορεινές κορυφές προς τους επί γης ανθρώπους όταν ο Nietzsche αναρριχάται από τη θάλασσα προς το Èze. Ο ένας είναι ποιητικό πρόσωπο· ο άλλος ιστορικός άνθρωπος, αλλά η κίνηση είναι ίδια, από το ύψος προς τον άνθρωπο και με τον άνθρωπο προς τα ύψη. Και αυτό εξηγεί γιατί η παράδοση του Èze δεν είναι απλώς τουριστικό αξιοθέατο, αλλά ο δρόμος έχει καταστεί μέρος της βιογραφίας ενός φιλοσοφικού έργου.
VII. Μία μικρή αλλά ουσιώδης φιλολογική παρατήρηση
Το "Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα" δεν είναι ένα συστηματικό φιλοσοφικό εγχειρίδιο, αλλά συνιστά ένα ιδιόμορφο "οδοιπορικό" φιλοσοφικής πραγματείας, προφητικού λόγου, ποιητικής πρόζας, παραβολής, αφορισμού, δραματικού μονολόγου και, προ παντός, α ν τ ι-ευαγγελίου, όπου ο Ζαρατούστρα εμφανίζεται σαν προφήτης, αλλά ο Nietzsche ανατρέπει συστηματικώς τη χριστιανική ψευδο-μορφή του προφήτη!
Η Cambridge University Press χαρακτηρίζει τον Ζαρατούστρα ως έργο που χρησιμοποιεί «homilies, parables, epigrams and dreams» για να παρουσιάσει τις βασικές ιδέες της ώριμης φιλοσοφίας του Nietzsche. Ο Heinrich Meier, σε σύγχρονη μελέτη του Zarathustra, επισημαίνει ακριβώς το πρόβλημα του προσώπου του Ζαρατούστρα: είναι φιλόσοφος, προφήτης, νομοθέτης ή ιδρυτής μιας νέας θρησκευτικότητας; Πολλοί άλλοι, ίσως ...αμέτρητοι καταπιάνονται με τον Ζαρατούστρα του Friedrich Nietzsche αλλά, μόνον το ίδιο το Èze είναι το μόνο που μπορεί να αποδώσει την ουσία του Ζαρατούστρα διότι, δεν είναι επίπεδο, δεν είναι ήρεμο, δεν είναι συμμετρικό, είναι ανάβαση, βράχος, φως, θάλασσα και ύψος, όπως το ιδεογράφημα του ίδιου του Ζαρατούστρα.
VIII. Το Èze όπως το αντίκρισε ο Nietzsche
Σήμερα, η επίσημη δημοτική ιστορία χρησιμοποιεί την ίδια τη μεταγενέστερη αφήγηση του Nietzsche "…η υπέροχη μαυριτανική φωλεά των βράχων, Eza." και η λέξη "Felsennest" (φωλιά μέσα στους βράχους) είναι ιδιαιτέρως χαρακτηριστική. Εδώ το Èze δεν εμφανίζεται, καν, ως πόλισμα αλλά ως μία φωλιά, ένα ύψωμα απομονωμένο από τον κόσμο, που όμως επισκοπεί ολόκληρη τη Μεσόγειο. Και εδώ μπορούμε να καταλάβουμε γιατί ο Nietzsche συνδέθηκε τόσο βαθιά με το συγκεκριμένο τοπίο μην αναζητώντας, απλώς, φυσικήν ομορφιά ή τουριστική γραφικότητα, αλλά αποζητώντας με αγωνία εξερευνητή έναν τόπο όπου η ζωή θα μπορούσε να γίνει ξανά ένταση, κίνηση και δημιουργία.
ΙΧ. Μετά ταύτα...
Και, σε αυτό το σημείο, ο αναγνώστης του κειμένου ίσως αναρωτηθεί: "Και πού 'ανακαλύπτουμε' την Σχολή των 'Ελλήνων Κενταύρων' στο Èze;".
X. Βιβλιογραφία
1. Η βασικότερη έκδοση: η 12τομη έκδοση του Alfred Kröner
Friedrich Nietzsche — Sämtliche Werke / Kröners Taschenausgabe
Επιμελητής των εισαγωγών και επιλόγων: Alfred Baeumler
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Leipzig
Έναρξη: 1930–1931
Έκταση: 12 τόμοι
Eξαιρετική όσο και διαχρονική έκδοση, η θεωρούμενη και ως η σημαντικότερη με τον Baeumler να συγγράφει εισαγωγές και επίμετρα στους τόμους, προσδίδοντας στη συνολική έκδοση μια συγκεκριμένη ερμηνευτική βαρύτητα. Η έκδοση συνέχισε να κυκλοφορεί και αργότερα. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ο Baeumler παρουσίασε τον Nietzsche ως «φιλόσοφο του ηρωικού ρεαλισμού», με επίκεντρο τη δύναμη, τον αγώνα και τη βούληση για δύναμη. Η σύγχρονη έρευνα χαρακτηρίζει αυτή την έκδοση ως ένα από τα βασικά εργαλεία με τα οποία ο Nietzsche εδραιώνεται ως ο αδιαμφισβήτητος προπομπός του Γερμανικού Εθνικοσοσιαλισμού.
2. Die Unschuld des Werdens
Friedrich Nietzsche — Die Unschuld des Werdens
Επιλογή και ταξινόμηση υλικού: Alfred Baeumler
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Leipzig
Χρονολογία: 1931
2 τόμοι
Υπότιτλος: Der Nachlass
Πρόκειται για επιλογή από τα μεταθανάτια κατάλοιπα του Nietzsche. Είναι πολύ σημαντική περίπτωση, διότι ο Baeumler επέλεξε και διέταξε το υλικό με τρόπο που τεκμηρίωσε την δική του ερμηνεία του Nietzsche. Η μεταθανάτια γραφή παρουσιάστηκε έτσι ως ενιαία πνευματική κληρονομιά. Η έκδοση υπήρξε ιδιαίτερα επιδραστική και, σύμφωνα με τη βιβλιογραφική έρευνα, οι δύο τόμοι παρέμειναν για πολλά χρόνια στη μορφή που είχε δώσει ο Baeumler το 1931.
3. Nietzsche, der Philosoph und Politiker
Alfred Baeumler — Nietzsche, der Philosoph und Politiker
Εκδότης: Philipp Reclam, Leipzig
Χρονολογία: 1931
Σειρά: Reclams Universal-Bibliothek, Nr. 7135/36
Αυτό είναι το τεκμηριωμένο θεωρητικό μανιφέστο της συγκεκριμένης προσεγγίσεως και ο τίτλος ήδη είναι χαρακτηριστικός: «Nietzsche, ο φιλόσοφος και πολιτικός». Ο Baeumler μετατοπίζει το κέντρο βάρους από τον Nietzsche ως φιλόσοφο της ατομικής αυτοϋπερβάσεως στον Nietzsche ως πολιτικό στοχαστή και το επιτυγχάνει πλήρως. Το βιβλίο κυκλοφόρησε ευρέως και αναδεικνύει απολύτως τον Nietzsche ως πρόδρομο της νέας γερμανικής πολιτικής υπό τον Καγκελάριο Αδόλφο Χίτλερ ήδη από το 1931, πριν ο Γερμανός Καγκελάριος κερδίσει τις εκλογές του 1933.
4. Nietzsche und der Nationalsozialismus
Alfred Baeumler — Nietzsche und der Nationalsozialismus
Έντυπο: Nationalsozialistische Monatshefte
Εκδότης: Zentralverlag der NSDAP, Franz Eher Nachf., München
Τεύχος: 5ο έτος, αρ. 49
Χρονολογία: Απρίλιος 1934
Σελίδες: 289–298
Εδώ ο Baeumler συγγράφει μέσα σε ένα επίσημο πνευματικό περιοδικό του NSDAP και παρουσιάζει ευθέως τη σχέση Nietzsche και Γερμανικού Εθνικοσοσιαλισμού με την Deutsche Digitale Bibliothek (Γερμανική Ψηφιακή Βιβλιοθήκη) να καταγράφει το πρωτότυπο ως τεύχος των Nationalsozialistische Monatshefte, 5. Jahrgang, Heft 49, 1934.
5. Nietzsches Philosophie in Selbstzeugnissen
Alfred Baeumler (Hrsg.) — Nietzsches Philosophie in Selbstzeugnissen
Επιμελητής: Alfred Baeumler
Εκδότης: Philipp Reclam, Leipzig
Χρονολογία: 1931
Ο Baeumler επιλέγει αποσπάσματα του ίδιου του Nietzsche ώστε να δομήσει μια συνεκτική εικόνα της φιλοσοφίας του.
6. Nietzsche in seinen Briefen und Berichten der Zeitgenossen
Alfred Baeumler (Hrsg.) — Nietzsche in seinen Briefen und Berichten der Zeitgenossen
Υπότιτλος: Die Lebensgeschichte in Dokumenten
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Leipzig
Χρονολογία: 1932
Σειρά: Kröners Taschenausgabe, Bd. 100
Πρόκειται για βιογραφική ανθολογία από: επιστολές του Nietzsche, μαρτυρίες συγχρόνων, αυτοβιογραφικό υλικό, βιογραφικά τεκμήρια.
7. Friedrich Nietzsche "Also sprach Zarathustra", η έκδοση Kröner
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Stuttgart
Επιμέλεια/ερμηνευτικό πλαίσιο: Alfred Baeumler / Peter Gast
Έκδοση: 1939
Η βιβλιογραφική καταγραφή αναφέρει: "Also sprach Zarathustra. Ein Buch für Alle und Keinen. Nietzsche, Peter Gast, Alfred Baeumler — Alfred Kröner, Stuttgart, 1939" και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο Zarathustra δεν ήταν απλώς ένα από τα καθιερωμένα έργα της εποχής αλλά η συγκεκριμένη έκδοση εντασσόταν, πλέον, σε ένα εκδοτικό περιβάλλον όπου ο Baeumler είχε θεμελιώσει την συνολική εικόνα του Nietzsche.
8. Also sprach Zarathustra — Kröner, 1944
Friedrich Nietzsche — Also sprach Zarathustra. Ein Buch für alle und keinen
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Stuttgart
Χρονολογία: 1944
Είναι, μεταγενέστερη, πολεμική έκδοση του έργου και έχει αξία ως τεκμήριο της συνεχιζόμενης παρουσίας του Nietzsche και του Zarathustra στην εκδοτική παραγωγή της Γερμανίας του πολέμου. Η έκδοση του 1944 καταγράφεται στον κατάλογο του Nietzsche-Dokumentationszentrum Naumburg.
9. Richard Oehler — Friedrich Nietzsche und die deutsche Zukunft
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ακριβή βιβλιογραφική ταυτοποίηση των διαφορετικών εκδόσεων του Oehler. Ο Richard Oehler, συγγενής του Nietzsche και άνθρωπος του Nietzsche-Archiv, εντάχθηκε στο NSDAP το 1933 και αργότερα δημοσίευσε εργασία στην οποία, με ιδιαίτερην εγκυρότητα, παρουσίασε τον Nietzsche ως «Wegbereiter des neuen Geschehens», δηλαδή ως πρόδρομο της νέας (Εθνικοσοσιαλιστικής) εποχής και αυτή η περίπτωση είναι διαφορετική, κατά πολύ πλέον βαρύνουσα, διότι εδώ έχουμε το ίδιο το Nietzsche-Archiv και όχι μόνο έναν εξωτερικό ερμηνευτή.
10. Η μεγάλη ιστορικοκριτική έκδοση του Nietzsche — Historisch-kritische Gesamtausgabe
Εκδότης: C. H. Beck, München
Έναρξη: 1933
Επιμελητές: Hans Joachim Mette, Karl Schlechta κ.ά.
Χρονικό διάστημα: 1933–1942
9 τόμοι που εκδόθηκαν
Αυτή ήταν μία φιλολογικώς-κριτική προσπάθεια του Nietzsche-Archiv και των επιμελητών του. Είναι όμως πολύ σημαντική επειδή η έκδοση άρχισε το 1933, αλλά το 1938 χαρακτηρίσθηκε ως «επιστημονικοποιημένη» (Verwissenschaftlichung).
Friedrich Nietzsche — Sämtliche Werke / Kröners Taschenausgabe
Επιμελητής των εισαγωγών και επιλόγων: Alfred Baeumler
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Leipzig
Έναρξη: 1930–1931
Έκταση: 12 τόμοι
Eξαιρετική όσο και διαχρονική έκδοση, η θεωρούμενη και ως η σημαντικότερη με τον Baeumler να συγγράφει εισαγωγές και επίμετρα στους τόμους, προσδίδοντας στη συνολική έκδοση μια συγκεκριμένη ερμηνευτική βαρύτητα. Η έκδοση συνέχισε να κυκλοφορεί και αργότερα. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ο Baeumler παρουσίασε τον Nietzsche ως «φιλόσοφο του ηρωικού ρεαλισμού», με επίκεντρο τη δύναμη, τον αγώνα και τη βούληση για δύναμη. Η σύγχρονη έρευνα χαρακτηρίζει αυτή την έκδοση ως ένα από τα βασικά εργαλεία με τα οποία ο Nietzsche εδραιώνεται ως ο αδιαμφισβήτητος προπομπός του Γερμανικού Εθνικοσοσιαλισμού.
2. Die Unschuld des Werdens
Friedrich Nietzsche — Die Unschuld des Werdens
Επιλογή και ταξινόμηση υλικού: Alfred Baeumler
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Leipzig
Χρονολογία: 1931
2 τόμοι
Υπότιτλος: Der Nachlass
Πρόκειται για επιλογή από τα μεταθανάτια κατάλοιπα του Nietzsche. Είναι πολύ σημαντική περίπτωση, διότι ο Baeumler επέλεξε και διέταξε το υλικό με τρόπο που τεκμηρίωσε την δική του ερμηνεία του Nietzsche. Η μεταθανάτια γραφή παρουσιάστηκε έτσι ως ενιαία πνευματική κληρονομιά. Η έκδοση υπήρξε ιδιαίτερα επιδραστική και, σύμφωνα με τη βιβλιογραφική έρευνα, οι δύο τόμοι παρέμειναν για πολλά χρόνια στη μορφή που είχε δώσει ο Baeumler το 1931.
3. Nietzsche, der Philosoph und Politiker
Alfred Baeumler — Nietzsche, der Philosoph und Politiker
Εκδότης: Philipp Reclam, Leipzig
Χρονολογία: 1931
Σειρά: Reclams Universal-Bibliothek, Nr. 7135/36
4. Nietzsche und der Nationalsozialismus
Alfred Baeumler — Nietzsche und der Nationalsozialismus
Έντυπο: Nationalsozialistische Monatshefte
Εκδότης: Zentralverlag der NSDAP, Franz Eher Nachf., München
Τεύχος: 5ο έτος, αρ. 49
Χρονολογία: Απρίλιος 1934
Σελίδες: 289–298
Εδώ ο Baeumler συγγράφει μέσα σε ένα επίσημο πνευματικό περιοδικό του NSDAP και παρουσιάζει ευθέως τη σχέση Nietzsche και Γερμανικού Εθνικοσοσιαλισμού με την Deutsche Digitale Bibliothek (Γερμανική Ψηφιακή Βιβλιοθήκη) να καταγράφει το πρωτότυπο ως τεύχος των Nationalsozialistische Monatshefte, 5. Jahrgang, Heft 49, 1934.
5. Nietzsches Philosophie in Selbstzeugnissen
Alfred Baeumler (Hrsg.) — Nietzsches Philosophie in Selbstzeugnissen
Επιμελητής: Alfred Baeumler
Εκδότης: Philipp Reclam, Leipzig
Χρονολογία: 1931
Ο Baeumler επιλέγει αποσπάσματα του ίδιου του Nietzsche ώστε να δομήσει μια συνεκτική εικόνα της φιλοσοφίας του.
6. Nietzsche in seinen Briefen und Berichten der Zeitgenossen
Alfred Baeumler (Hrsg.) — Nietzsche in seinen Briefen und Berichten der Zeitgenossen
Υπότιτλος: Die Lebensgeschichte in Dokumenten
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Leipzig
Χρονολογία: 1932
Σειρά: Kröners Taschenausgabe, Bd. 100
Πρόκειται για βιογραφική ανθολογία από: επιστολές του Nietzsche, μαρτυρίες συγχρόνων, αυτοβιογραφικό υλικό, βιογραφικά τεκμήρια.
7. Friedrich Nietzsche "Also sprach Zarathustra", η έκδοση Kröner
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Stuttgart
Επιμέλεια/ερμηνευτικό πλαίσιο: Alfred Baeumler / Peter Gast
Έκδοση: 1939
Η βιβλιογραφική καταγραφή αναφέρει: "Also sprach Zarathustra. Ein Buch für Alle und Keinen. Nietzsche, Peter Gast, Alfred Baeumler — Alfred Kröner, Stuttgart, 1939" και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο Zarathustra δεν ήταν απλώς ένα από τα καθιερωμένα έργα της εποχής αλλά η συγκεκριμένη έκδοση εντασσόταν, πλέον, σε ένα εκδοτικό περιβάλλον όπου ο Baeumler είχε θεμελιώσει την συνολική εικόνα του Nietzsche.
8. Also sprach Zarathustra — Kröner, 1944
Friedrich Nietzsche — Also sprach Zarathustra. Ein Buch für alle und keinen
Εκδότης: Alfred Kröner Verlag, Stuttgart
Χρονολογία: 1944
Είναι, μεταγενέστερη, πολεμική έκδοση του έργου και έχει αξία ως τεκμήριο της συνεχιζόμενης παρουσίας του Nietzsche και του Zarathustra στην εκδοτική παραγωγή της Γερμανίας του πολέμου. Η έκδοση του 1944 καταγράφεται στον κατάλογο του Nietzsche-Dokumentationszentrum Naumburg.
9. Richard Oehler — Friedrich Nietzsche und die deutsche Zukunft
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ακριβή βιβλιογραφική ταυτοποίηση των διαφορετικών εκδόσεων του Oehler. Ο Richard Oehler, συγγενής του Nietzsche και άνθρωπος του Nietzsche-Archiv, εντάχθηκε στο NSDAP το 1933 και αργότερα δημοσίευσε εργασία στην οποία, με ιδιαίτερην εγκυρότητα, παρουσίασε τον Nietzsche ως «Wegbereiter des neuen Geschehens», δηλαδή ως πρόδρομο της νέας (Εθνικοσοσιαλιστικής) εποχής και αυτή η περίπτωση είναι διαφορετική, κατά πολύ πλέον βαρύνουσα, διότι εδώ έχουμε το ίδιο το Nietzsche-Archiv και όχι μόνο έναν εξωτερικό ερμηνευτή.
10. Η μεγάλη ιστορικοκριτική έκδοση του Nietzsche — Historisch-kritische Gesamtausgabe
Εκδότης: C. H. Beck, München
Έναρξη: 1933
Επιμελητές: Hans Joachim Mette, Karl Schlechta κ.ά.
Χρονικό διάστημα: 1933–1942
9 τόμοι που εκδόθηκαν
Αυτή ήταν μία φιλολογικώς-κριτική προσπάθεια του Nietzsche-Archiv και των επιμελητών του. Είναι όμως πολύ σημαντική επειδή η έκδοση άρχισε το 1933, αλλά το 1938 χαρακτηρίσθηκε ως «επιστημονικοποιημένη» (Verwissenschaftlichung).
Κάπου εδώ, όμως, θα πρέπει να αφήσουμε για λίγο πίσω μας το πανέμορφο Èze και να επιστρέψουμε στο μετέωρο ερώτημά μας: "Και πού 'ανακαλύπτουμε' την Σχολή των 'Ελλήνων Κενταύρων' στο Èze;" Mία πρόσκαιρη "παρένθεση" στα καθ' ημάς είναι απαραίτητη πριν απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημά μας.
Φυσικά τα πάντα, ακόμη και ...μετά τα φυσικά! Φυσική και η αντίληψη της ενεργειακότητος ενός χώρου, όταν αυτή η αντίληψη δεν είναι δυνατόν να αναλυθεί και τεκμηριωθεί λεκτικώς αλλά επιβεβαιούται ενστικτωδώς και εκ του αποτελέσματος ποιότητος του έργου. Και αυτό το κατέχει καλώς ο Ιδρυτής της Σχολής των "Ελλήνων Κενταύρων" ο οποίος δεν κουράζεται να αναζητά ό,τι ποιοτικότερο για την επιτυχία της διδασκαλίας μιας Σχολής του έργου της οποίας επί δύο και πλέον δεκαετίες ο ίδιος επιμελείται, τούτο δε σημαίνει ότι στην δική του ευθύνη εναπόκειται και η επιλογή του τόπου κάθε διδασκαλίας και δραστηριότητος ακόμη και με το κριτήριο της ενεργειακότητος.
Πράγματι, η επιλογή του "τόπου" για την Σχολή μας αποτελεί ένα κρισιμότατο κριτήριο και πάντοτε προηγείται γι αυτήν μια ενδελεχής "ανίχνευση" η οποία μπορεί να κοστίσει στον "ερευνώντα" πολλούς κινδύνους, πολλές κοπιαστικές εργατώρες, αρκετό μόχθο και, κυρίως, ενεργοποίηση του ενστίκτου και της σκέψεως.
Επί παραδείγματι, αναλογιζόμενος κανείς και μόνον τους περιορισμούς και τις απαγορεύσεις που δεσμεύουν την χρήση του Τόξου ως "όπλου" εκτός (ανυπάρκτων) "Σκοπευτηρίων", αφού ο ρόλος του κράτους είναι η παροχέτευση των πολιτών στις καφετέριες και στους εμπόρους ναρκωτικών, είναι εύκολο να αντιληφθεί τι "καταδρομική" σχεδίαση χρειάζεται για να εκτελεσθεί μία επιτυχής διδασκαλία Τοξοβολίας μέσα σε έναν φυλασσόμενο αρχαιολογικό χώρο (με αδύνατη την χορήγηση αδείας) και, παραλλήλως, πόση καταβολή σωματικού και, κυρίως, ενστικτώδους "καμάτου" για την επιλογή του χώρου ως ενεργειακού και, ούτω πως, καταλλήλου.
Κι όμως, ουκ ολίγες φορές εκτελέσαμε με απόλυτην επιτυχία την διδασκαλία και τις Προπονήσεις μας μέσα σε φυλασσόμενους ενεργειακότατους χώρους, όχι μόνον αρχαιολογικούς αλλά και άλλους, ακόμη και ...ανακτορικούς, προκειμένου οι εκπαιδευόμενοί μας να έχουν την μεγαλύτερη δυνατήν ωφέλεια ως αντίδωρο του επενδυόμενου χρόνου τους στην εκπαίδευσή τους!
Αξίζει, τέλος να σημειωθεί ότι δεν μας ..."ξέφυγαν" ούτε και παμπάλαιοι ιστορικοί ναοί τους οποίους χρησιμοποιήσαμε για τις εκπαιδευτικές μας ανάγκες εν αγνοία των ...εφημερίων τους, σεβόμενοι, πάντοτε, όπως και σε κάθε άλλη περίπτωση, την μνημειακότητα και την ιερότητά τους!
Γιατί όμως καθυστερεί μία σαφής απάντηση στο ερώτημα "Και πού 'ανακαλύπτουμε' την Σχολή των 'Ελλήνων Κενταύρων' στο Èze;" Μήπως είναι ώρα να επιστρέψουμε σε αυτό το ορεινό "απάγκιο" των αρπακτικών που γυροφέρνουν στους ουρανούς, έτοιμα να "τρυγήσουν" τους θησαυρούς -όχι, κατ΄ ανάγκην, υλικούς...- της γης; Πίσω, λοιπόν, στην αετοφωλιά του Èze.
Εδώ, όλως συμπτωματικώς, ο Ιδρυτής των "Ελλήνων Κενταύρων" βρέθηκε, κάποτε, για πρώτη φορά λόγω επαγγελματικής υποχρεώσεως και αμέσως ένιωσε ότι ο τόπος αυτός είχε πολλά να του προσφέρει.
Έκτοτε επέστρεψε αρκετές φορές όχι για "τουριστικούς" λόγους αλλά για να αξιοποιήσει την "ενέργεια" που ένιωθε να "αναβλύζει" τούτος ο τόπος. Και κάθε φορά που ανέβαινε τα κακοτράχαλα σκαλιά του ορεινού "Mονοπατιού του Nietzsche", στο επίκεντρο του βαδιστικού του διαλογισμού στροβιλίζονταν τα συναισθήματα και οι εμπνεύσεις, τα "ιερά ερεθίσματα" Εκείνου που, εδώ, ολοκλήρωσε ένα μεγαλειώδες φιλοσοφικό κληροδότημα προς την Ανθρωπότητα. Ναι, εδώ η ενεργειακότητα παράγει στοχασμό και η κίνηση προς τις κορυφές θεμελιώνει έργο...
Ανεβαίνει. Ένα βήμα ακόμη. Και ύστερα άλλο ένα. Η πέτρα είναι ανώμαλη κάτω από τα πόδια του. Δεν είναι δρόμος για ανθρώπους που βιάζονται. Είναι δρόμος που απαιτεί από τον άνθρωπο να ακούσει την ανάσα του. Εκείνος, ανεβαίνει μόνος. Ο αέρας της Μεσογείου κατεβαίνει από ψηλά και συναντά το πρόσωπό του. Μπροστά του η θάλασσα ανοίγεται απέραντη, γαλάζια, σχεδόν αδιάφορη απέναντι στους ανθρώπους, στους θεούς τους, στις αυτοκρατορίες τους, στις μικρές τους νίκες και στις μεγάλες τους καταστροφές. Σταματά για λίγο. Κοιτάζει πίσω. Κάτω, η ακτή. Το Èze η θάλασσα και μακρύτερα, η Νίκαια. Ίσως τότε να περνά από τη σκέψη του μια ιστορία που δεν έζησε, αλλά που ο τόπος εξακολουθεί να κουβαλά.1706. Ένας αιώνας και κάτι έχει περάσει κι όμως, η πέτρα θυμάται. Εκεί όπου άλλοτε υψωνόταν η ισχυρή ακρόπολη της Νίκαιας, δεν υπάρχουν πλέον τα τείχη. Οι Γάλλοι είχαν καταλάβει την πόλη και το φρούριο· ύστερα ο Λουδοβίκος ΙΔ΄ έδωσε την εντολή να εξαφανιστούν η ακρόπολη και οι οχυρώσεις. Μέσα σε λίγους μήνες, ένα έργο αιώνων έγινε ερείπιο και κατόπιν σχεδόν τίποτε. Εκείνος, κοιτάζει τον ορίζοντα και ίσως σκέφτεται: Τι είναι, άραγε, η δύναμη; Όποιος μπορεί να οικοδομήσει ένα τείχος πιστεύει πως θα διαρκέσει κι όποιος μπορεί να το γκρεμίσει πιστεύει πως είναι ισχυρότερος. Κι όμως... και οι δύο κάνουν το ίδιο λάθος. Πιστεύουν ότι η πέτρα είναι η ιστορία, αλλά ΔΕΝ είναι. Η ιστορία είναι αυτό που παραμένει μέσα στον άνθρωπο όταν η πέτρα έχει γίνει σκόνη. Εκείνος, ξαναρχίζει να ανεβαίνει. Οι βαθμίδες στενεύουν. Το σώμα διαμαρτύρεται. Αλλά το σώμα, αυτός ο παράξενος κι επίμονος σύντροφος του πνεύματος, συνεχίζει. Ένα βήμα. Μια ανάσα. Ένα ακόμη βήμα. Και μέσα του γεννιέται εκείνη η παράδοξη αίσθηση που γνωρίζει ο άνθρωπος όταν ανεβαίνει: όσο ψηλότερα βρίσκεται, τόσο περισσότερο αισθάνεται το βάρος του εαυτού του. Γιατί ανεβαίνω; Για να δω; Για να φύγω; Ή μήπως για να συναντήσω εκεί ψηλά αυτό που δεν μπορούσα να δω χαμηλά; Εκείνος χαμογελά, ίσως, ελαφρά. Δεν θέλει να φύγει από τον κόσμο. Θέλει να τον υπερβεί. Όχι να αρνηθεί τη γη, αλλά να απαιτήσει από τον άνθρωπο να γίνει άξιος της γης. Και τότε η θάλασσα μπροστά του μοιάζει ξαφνικά με απέραντο σύμβολο, τόσο ήρεμη, τόσο αρχαία, τόσο αδιάφορη. Πόσοι λαοί πέρασαν από αυτήν; Πόσοι στρατοί; Πόσοι θεοί; Πόσες σημαίες; Οι άνθρωποι κατασκεύασαν κάστρα για να νικήσουν τον χρόνο, αλλά ο χρόνος δεν πολέμησε μαζί τους, απλώς περίμενε και όταν ήρθε η ώρα, δεν χρειάστηκε καν να πολιορκήσει τα τείχη, αυτά τα κατέστρεψαν οι άνθρωποι. Φτάνει σε ένα ψηλότερο σημείο. Ο ήλιος φωτίζει τις πέτρες. Κάπου μπροστά του υπάρχει η ξύλινη πινακίδα: SENTIER NIETZSCHE. Το βλέμμα του πέφτει πάνω στο όνομα. Και για μια στιγμή είναι σαν να διαβάζει όχι το γνωστό όνομα, αλλά το όνομα ενός ανθρώπου που δεν έχει ακόμη υπάρξει. Γιατί έτσι είναι τα ονόματα. Ο άνθρωπος τα αφήνει πίσω του. Και ύστερα οι άλλοι τα μετατρέπουν σε πινακίδες, δρόμους, αγάλματα, βιβλία. Όμως ο ίδιος ο άνθρωπος έχει φύγει. Μένει μόνο η πορεία. Το μονοπάτι...
Και ίσως αυτή να είναι η μόνη αληθινή δικαιοσύνη: όχι να θυμούνται οι άνθρωποι τι είπες, αλλά να εξακολουθούν να βαδίζουν εκεί όπου κάποτε βάδισες. Εκείνος συνεχίζει. Και τώρα η ανάβαση γίνεται πιο απότομη. Η θάλασσα πίσω του μικραίνει. Ο ορίζοντας μεγαλώνει. Κάτω από τα πόδια του η πέτρα. Πάνω από το κεφάλι του ο ουρανός. Και ανάμεσα στα δύο, ο άνθρωπος. Ένα ον που δεν έχει ακόμη τελειώσει. Ίσως γι' αυτό ανεβαίνει. Όχι επειδή πιστεύει ότι στην κορυφή θα βρει την αλήθεια, αλλά επειδή ξέρει πως η αλήθεια δεν χαρίζεται σε εκείνον που μένει ακίνητος. Κάθε σκαλοπάτι είναι μια άρνηση της αδράνειας. Κάθε ανάσα μια μικρή νίκη πάνω στη βαρύτητα. Κάθε βήμα μια δήλωση: «Δεν τελείωσα ακόμη.» Και πίσω του, πολύ μακριά πλέον, η Νίκαια. Η πόλη που κάποτε είχε τείχη. Η πόλη που οι Γάλλοι κατέλαβαν, βομβάρδισαν και τελικά απογύμνωσαν από την παλιά της οχύρωση. Το 1706, εκεί όπου υψωνόταν η ακρόπολη, έμεινε ένας χώρος που αργότερα θα μεταμορφωνόταν σε πάρκο και περίπατο. Κι αυτό ίσως είναι το πιο παράξενο μάθημα της ιστορίας: η καταστροφή ενός ανθρώπου ή ενός λαού δεν τελειώνει πάντοτε με την καταστροφή ενός κτηρίου. Μερικές φορές, όμως, η καταστροφή μεταμορφώνεται. Το κάστρο γίνεται κήπος. Το τείχος γίνεται δρόμος. Η πολιορκία γίνεται ανάμνηση. Και μια παλιά πέτρα γίνεται κάποτε σκαλοπάτι για έναν άνθρωπο που ανεβαίνει. Εκείνος κοιτάζει για τελευταία φορά πίσω. Ύστερα στρέφεται προς τα πάνω. Και συνεχίζει. Γιατί ο δρόμος προς την κορυφή δεν βρίσκεται πίσω από τον άνθρωπο. Βρίσκεται πάντοτε μπροστά του κι έχει την μορφή πέτρινων, λαξευτών σκαλοπατιών που θέλουν δύναμη και τόλμη να τα ανέβεις καθώς σε πυρώνει ο ήλιος της Μεσογείου.
Ας αφήσουμε όμως μερικές "σελίδες άγραφες" κι ας μεταφερθούμε αρκετά μακρύτερα, στο Karlovy Vary της Τσεχίας, σ΄ έναν εντελώς διαφορετικό τόπο απ΄ ότι το Èze με την ενεργειακότητα, όμως, κοινό συνδετικό κρίκο...
Εδώ, στην τοποθεσία Ottova výšina (Λόφος του Έλληνος Βασιλέως Όθωνος Α' Wittelsbach) βορειοδυτικώς, επάνω από το κέντρο της τσέχικης κωμοπόλεως όπου συνήθιζε να περπατά ο αείμνηστος Ιδρυτής του νεώτερου Ελληνικού κράτους κατά τις πέντε επισκέψεις του σε αυτό το αγαπημένο του σημείο (1836, 1852, 1856, 1864 και 1865).
Σ' αυτό το υπερυψωμένο σημείο που στις 8 Σεπτεμβρίου 1852 απεκαλύφθη η αναμνηστική στήλη από γρανίτη προς Τιμή του Όθωνος Α' Wittelsbach της Ελλάδος, ακριβώς επάνω στους "Τρεις Σταυρούς" (Tři kříže) που ήταν ο αγαπημένος προορισμός του Βασιλέως κατά τη διάρκεια των περιπάτων του στα ιαματικά δάση γύρω από το πανέμορφο πόλισμα του οποίου οι κάτοικοι τον λάτρευαν.
Κι εδώ ο νεώτερος ακούραστος οδοιπόρος, στις δικές του επισκέψεις, βαδίζοντας στο μονοπάτι του σεβαστού Βασιλέως ένιωσε την ίδια περιρρέουσα ενεργειακή "αύρα" του τόπου, αφήνοντας ελεύθερους τους λογισμούς του να πλανηθούν στο χώρο, προωθούμενοι από μιαν ώθηση που δεν θα μπορούσε να περιγραφεί λεκτικώς...
Η ίδια ε ν ε ρ γ ε ι α κ ό τ η τ α, όπως και στο Èze έτσι κι εδώ στο Karlovy Vary, όπως και στα επιλεγμένα σημεία των Αθηνών και της Ελλάδος... Η ίδια προωθητική, του στοχασμού, ύλη που ανιχνεύεται από το ένστικτο και αξιοποιείται από την ..."ι π π ο π ο ί η σ η", την υπαρξιακήν εξομοίωση του Ανθρώπου με τον Ίππο, όπως μας την επιτρέπει η σχέση μας με το ευγενές τετράποδο...
Και, στα μονοπάτια του υπερβατικού στοχασμού ο βαδιστικός διαλογισμός πάντοτε κάνει την σκέψη να σπινθηρίζει και να παράγει ποιοτικό έργο το οποίο είναι το προσδοκώμενο αποτέλεσμα από την "κίνηση επί των κορυφών", έννοιες και "εικόνες" άγνωστες στην "μηχανιστική καθημερινότητα" του σύγχρονου τρόπου "ζωής", μάλλον, "θανής"! Κι εν προκειμένω...:
Υπάρχουν τόποι στους οποίους δεν πηγαίνεις. Τους συναντάς. Και υπάρχουν μονοπάτια που δεν τα διασχίζεις απλώς με τα πόδια. Τα διασχίζεις με τη μνήμη. Με τη σκέψη. Με εκείνο το παράξενο, αδιευκρίνιστο αίσθημα ότι κάποιος άλλος άνθρωπος, πολλά χρόνια πριν από εσένα, στάθηκε κάποτε περίπου εκεί όπου στέκεσαι τώρα και κοίταξε τον ίδιο ορίζοντα. Δεν ξέρεις τι σκέφθηκε. Δεν μπορείς να το ξέρεις. Αλλά ο τόπος γίνεται αφορμή να αρχίσεις εσύ να σκέφτεσαι. Και τότε το περπάτημα παύει να είναι μετακίνηση. Γίνεται διάλογος. Στο μονοπάτι τoυ Èze Εκείνος ανεβαίνει. Ένα βήμα. Ανάσα. Ένα ακόμη βήμα. Η πέτρα αντιστέκεται. Το σώμα αισθάνεται την κλίση. Και η σκέψη, αντί να απομακρύνεται από το σώμα, αρχίζει να συγχρονίζεται μαζί του. Βήμα — αναπνοή. Βήμα — σκέψη. Βήμα — σιωπή. Δεν χρειάζεται να κλείσεις τα μάτια για να διαλογιστείς. Ίσως μάλιστα ο αληθινός διαλογισμός να αρχίζει όταν τα μάτια είναι ανοιχτά και ο κόσμος περνά μέσα τους χωρίς να απαιτεί τίποτε. Ένα δέντρο. Μια πέτρα. Ο ουρανός. Η θάλασσα. Ένας ήχος από μακριά. Και ξαφνικά ο νους, που συνήθως τρέχει μπροστά από το σώμα, επιστρέφει εκεί όπου βρίσκεται το σώμα, στο επόμενο βήμα. Αυτό είναι το παράδοξο του βαδιστικού διαλογισμού. Δεν προσπαθείς να σταματήσεις τη σκέψη. Την αφήνεις να βαδίσει. Και τότε, καθώς ανεβαίνεις το Èze, μπορείς να αισθανθείς κάτι από εκείνο που φαντάζεσαι ότι αισθανόταν Εκείνος, όχι μια «μυστικιστική αποκάλυψη», αλλά μια αλλαγή της σχέσεως ανάμεσα στον άνθρωπο και στον κόσμο. Ο κόσμος δεν είναι πια σκηνικό. Είναι συνομιλητής. Η ανηφόρα σε διδάσκει την αντίσταση. Η θάλασσα την απεραντοσύνη. Η πέτρα τη διάρκεια. Ο άνεμος την αστάθεια. Και ο άνθρωπος βρίσκεται ανάμεσά τους. Μικρός. Αλλά όχι ασήμαντος. Και ύστερα το Karlovy Vary. Χρόνια αργότερα, σε έναν άλλο τόπο, σε ένα άλλο τοπίο, ένας άλλος άνθρωπος βαδίζει. Όχι στο Èze. Στα δάση πάνω από το Karlovy Vary. Στο ύψωμα που σήμερα ονομάζεται Ottova výšina — König-Otto-Höhe. Εδώ είχε περπατήσει ο Όθων Α΄ της Ελλάδος ο νεαρός Wittelsbach που έγινε Bασιλέας ενός νεοσύστατου Ελληνικού κράτους. Ο άνθρωπος που κουβαλούσε πάνω του δύο κόσμους, την Βαυαρία από την οποία καταγόταν και την Ελλάδα την οποία κλήθηκε να κυβερνήσει. Κι εκεί, μέσα στα δάση του Karlsbad, μακριά από το βάρος του θρόνου, περπατούσε. Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς σκεπτόταν σε κάθε του περίπατο. Αλλά γνωρίζουμε ότι το συγκεκριμένο ύψωμα ήταν ένας από τους αγαπημένους του περιπατητικούς προορισμούς. Και αυτό αρκεί. Γιατί τώρα, πολλά χρόνια αργότερα, βαδίζεις εσύ. Εδώ το δάσος είναι διαφορετικό από το Èze. Εδώ δεν υπάρχει η θάλασσα, υπάρχει όμως κάτι άλλο: η σιωπή. Τα δέντρα υψώνονται δεξιά και αριστερά. Ο δρόμος χάνεται μέσα στο δάσος. Το βήμα γίνεται πιο αργό. Και τότε συμβαίνει κάτι παράξενο. Δεν σκέφτεσαι πια μόνο τον Όθωνα. Δεν σκέφτεσαι μόνο την Ελλάδα. Δεν σκέφτεσαι μόνο τη Βαυαρία. Δεν σκέφτεσαι μόνο την ιστορία. Σκέφτεσαι τον άνθρωπο που περπατούσε πριν από εσένα. Και αισθάνεσαι, ίσως, ότι το μονοπάτι έχει κρατήσει κάτι από την παρουσία του. Όχι ως αποδεδειγμένη «ενέργεια», αυτό δεν μπορεί να το πιστοποιήσει η ιστορία ούτε η επιστήμη, αλλά ως βίωμα, ως προσωπική αίσθηση, ως εκείνη τη λεπτή μεταβολή της συνειδήσεως που δημιουργεί ένας τόπος όταν γνωρίζεις ποιος περπάτησε εκεί. Και τότε το παρελθόν δεν βρίσκεται πλέον πίσω σου, βρίσκεται δίπλα σου.
Ο Nietzsche κι ο Όθων Α' Wittelsbach! Και ξαφνικά οι δύο λόφοι ενώνονται. Ο ένας στη Μεσόγειο κι ο άλλος στην Κεντρική Ευρώπη. Ο ένας με θέα τη θάλασσα κι ο άλλος μέσα στα δάση. Ο ένας συνδεδεμένος με τον σοφό κι ο άλλος με τον εστεμμένο. Και ανάμεσά τους, εσύ! Δεν τους ανταμώνεις, δεν μπορείς να τους ανταμώσεις, αλλά περπατάς για λίγο μέσα στον χρόνο τους. Και τότε το βήμα αποκτά άλλη ποιότητα. Δεν είναι: «Πηγαίνω εκεί». Είναι: «Βαδίζω εκεί όπου κάποιος άλλος βάδισε πριν από μένα». Και ίσως εδώ βρίσκεται η βαθύτερη ουσία του βαδιστικού διαλογισμού. Δεν είναι απαραίτητο να αναζητήσεις κάποια υπερφυσική εξήγηση για την εμπειρία. Μπορείς απλώς να την αφήσεις να συμβεί. Το σώμα κινείται. Η αναπνοή ρυθμίζεται. Η προσοχή συγκεντρώνεται. Οι αισθήσεις οξύνονται. Η ιστορική γνώση ενεργοποιεί τη φαντασία και η φαντασία δημιουργεί μια εσωτερική παρουσία εκείνων που προηγήθηκαν. Τότε ένα απλό μονοπάτι μετατρέπεται σε χρονικό διάδρομο. Και υπάρχει κάτι ακόμη, στο Èze, ο δρόμος σε ανεβάζει, στο Karlovy Vary ο δρόμος σε εισάγει στο δάσος. Αλλά και οι δύο δρόμοι σε απομακρύνουν για λίγο από τον θόρυβο των ανθρώπων. Και ίσως αυτό είναι το κοινό τους μυστικό. Ο άνθρωπος χρειάζεται κάποτε να φύγει από την αγορά, από την πόλη, από τις φωνές, από τις έτοιμες σκέψεις των άλλων. Να περπατήσει μόνος. Όχι για να ξεφύγει από τον κόσμο αλλά για να επιστρέψει σε αυτόν με δική του σκέψη. Στο Èze ο Nietzsche ανυψώνεται, στο Karlovy Vary ο Όθων περπατά. Και σήμερα, εσύ βαδίζεις! Τρεις διαφορετικές ζωές. Τρεις διαφορετικές εποχές. Τρεις διαφορετικοί άνθρωποι. Και όμως ένα κοινό στοιχείο: η ε ν ε ρ γ ε ι α κ ό τ η τ α η οποία δίνει ρυθμό στο βήμα. Διότι, η σκέψη, όταν γίνεται πραγματικά δική μας, δεν κάθεται πάντοτε σε ένα γραφείο. Μερικές φορές σηκώνεται, βγαίνει στον δρόμο, ακολουθεί ένα μονοπάτι. Και τότε το σώμα γίνεται ο ρυθμός της σκέψεως. Κάποια στιγμή σταματάς. Δεν υπάρχει τίποτε που πρέπει να κάνεις. Δεν χρειάζεται να εξηγήσεις την εμπειρία. Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις αν ήταν «ενέργεια», μνήμη, ψυχολογική επίδραση ή απλώς η δύναμη του τόπου και της ιστορικής γνώσεως. Ήταν η δική σου εμπειρία. Και αυτό αρκεί. Κοιτάζεις μπροστά. Το μονοπάτι συνεχίζεται. Και τότε καταλαβαίνεις: Δεν περπατούσες για να φτάσεις κάπου, περπατούσες για να γίνεις, για λίγο, πιο παρών εκεί όπου βρισκόσουν. Και το επόμενο βήμα γίνεται απλό, αργό, συνειδητό, σχεδόν τελετουργικό. Βήμα. Ανάσα. Σκέψη. Σιωπή. Και πάλι, βήμα. Διότι, ίσως, τελικώς αυτό να είναι το αρχαιότερο είδος διαλογισμού που διαθέτει ο άνθρωπος: να βαδίζει προς τα εμπρός, ενώ μέσα του βαδίζει ολόκληρο το παρελθόν.
Συνεχίζεται.
