ΔΥΟ ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΑ ΑΓΑΛΜΑΤΙΔΙΑ
Ήθος ποιεί, πρωτίστως, η Σχολή των "Ελλήνων Κενταύρων" και όσοι εντός του κύκλου της απολαμβάνουμε αυτού του Ήθους επί σχεδόν 22 χρόνια συναντώντας ευγενείς Συνασκουμένους των οποίων η συμπεριφορά κοσμεί έναν ερειπωμένο πολιτισμό που χρήζει υποστυλωμάτων. Ένας από αυτούς τους ευγενείς Συνασκουμένους μας είναι και ο Δημήτρης Παλαιολόγος ο οποίος από πενταετίας διαβιοί στην Δυτική Αφρική από την οποία επέστρεψε για λίγες ημέρες σήμερα και λίγες ώρες μετά την επάνοδό του στην Αθήνα έσπευσε στην έδρα της Σχολής για να μας χαιρετήσει και να μας προσφέρει δύο εκφραστικότατα ξύλινα αγαλματίδια από την νέα του "πατρίδα".
Tα δύο αγαλματίδια είναι χειροποίητα και ανήκουν στην κατηγορία της παραδοσιακής αφρικανικής φυλετικής τέχνης της Δυτικής Αφρικής (με έντονες επιρροές από φυλές όπως οι Senufo, Baule, Lobi ή Yoruba) και απεικονίζουν και τα δύο γυναικείες μορφές. Φιλοτεχνήθηκαν κατά την δεκαετία 1960-70 και δεν δημιουργήθηκαν ως διακοσμητικά αλλά ως «υποδοχείς» προγονικών πνευμάτων με σκοπό την προστασία από το κακό και την χρήση τους σε τελετουργίες γονιμότητος και λατρείας.
Η όρθια στυλιζαρισμένη γυναικεία μορφή με την έντονη κόμμωση, τα κέρατα στο κεφάλι και η στάση των χεριών στην κοιλιά μαζύ με τα γεωμετρικά μοτίβα στη μέση (που θυμίζουν παραδοσιακή ενδυμασία ή διακόσμηση με χαράξεις) είναι τυπικό έργο της ξυλογλυπτικής από την Δυτική Αφρική φιλοτεχνημένο σε ξύλο ακακίας.
Η γονατιστή γυναικεία μορφή με τους αδιαίρετους και αλληλένδετους τετράγωνους κρίκους στην κορυφή του κεφαλιού ήταν αυτή για την οποία ο φίλτατος Συνασκούμενος Δημήτρης έδωσε μεγαλύτερην επεξηγηματικήν έμφαση και είχε τους λόγους του αφού αυτό το καλλιτέχνημα περικλείει μια συγκινητική αλληγορία.
Το συγκεκριμένο αντικείμενο είναι μια κλασική εικαστική «διατύπωση» της αφρικανικής ξυλογλυπτικής η οποία υπογραμμίζει την μεγάλη σημασία της άρρηκτης συνδέσεως του ατόμου με την φυλή, των αδιατάρακτων σχέσεων των μελών μιας οικογενείας μεταξύ τους, αρχής γενομένης από την γονιμότητα και τα δημιουργήματά της, όπως υπαινίσσονται οι τετραγωνισμένοι κρίκοι οι οποίοι, μαζύ με το κυρίως ξυλόγλυπτο, προέρχονται από ένα ενιαίο κομμάτι ξύλου, συγκεκριμένα, εβένου (ebony wood), χωρίς ενώσεις ή κόλλα. Σημειωτέον ότι ο αφρικανικός έβενος είναι ένα από τα πιο διάσημα, σκληρά και βαριά ξύλα της ηπείρου, το οποίο χρησιμοποιείται κατά κόρον στην παραδοσιακή ξυλογλυπτική. Η στάση του σώματος (γονυπετής) έχει βαθιά πνευματική σημασία στην αφρικανική τέχνη. Κατά την παράδοση Γιορούμπα (Νιγηρία/Μπενίν) οι γονατιστές γυναικείες φιγούρες (Olumeye ή ικέτιδες) αποτελούν το πιο κλασικό σύμβολο σεβασμού, αφοσιώσεως και γονιμότητας προς τους θεούς ή τους προγόνους. Η συγκεκριμένη στάση επιλέγεται για να φέρει ευλογία και αρμονία στη νέα οικογένεια. Τα χαρακτηριστικά του προσώπου και της κεφαλής εκφράζουν κι αυτά έναν ιδιαίτερο συμβολισμό με τα μάτια να έχουν σχήμα αμυγδάλου ή κόκκου καφέ και με μύτη πλατιά, στοιχεία που συναντώνται έντονα στη γλυπτική της Δυτικής Αφρικής. Το χτένισμα/κεφαλόδεσμος, με τα μαλλιά να είναι σκαλισμένα ψηλά, προς τα πάνω, δημιουργώντας μια επιμήκη κορυφή που καταλήγει στον πρώτο κρίκο της αλυσίδας και με μία επιμήκυνση του κρανίου που συχνά συμβολίζει την υψηλή πνευματική νόηση, την σοφία και την σύνδεση με τον κόσμο των πνευμάτων.
Η αλυσίδα από ξύλινους, αλληλοσυνδεόμενους κρίκους στην αφρικανική ξυλογλυπτική (συχνά συνδεδεμένη με τη φυλή των Γιορούμπα ή άλλες κοινότητες της Δυτικής και Ανατολικής Αφρικής) φέρει βαθύτατους συμβολισμούς, οι οποίοι εστιάζουν στην ενότητα, τη σύνδεση και την αιωνιότητα. Ειδικώς, η ερμηνεία των κρίκων χωρίζεται σε τρία βασικά επίπεδα:
α. Ο γαμήλιος συμβολισμός.
Αυτά τα αντικείμενα ονομάζονται πολύ συχνά «Αλυσίδες Γάμου».
• Αδιαίρετος Δεσμός: Επειδή ολόκληρο το γλυπτό σκαλίζεται από ένα και μόνο κομμάτι ξύλου χωρίς καρφιά, κόλλα ή ενώσεις, συμβολίζει τη δημιουργία μιας νέας, αδιάσπαστης μονάδας.
• Η Ένωση των Δύο: Αντιπροσωπεύει δύο διαφορετικές ζωές (ή δύο οικογένειες) που ενώνονται για πάντα. Όπως είναι αδύνατο να χωριστούν οι κρίκοι χωρίς να καταστραφεί το ξύλο, έτσι θεωρείται ότι πρέπει να είναι και ο γάμος.
β. Ο συμβολισμός της δεξιότητος και της υπομονής.
Το σκάλισμα μιας τέτοιας αλυσίδας απαιτεί απίστευτη υπομονή, σταθερό χέρι και μακρόχρονη προσπάθεια από τον τεχνίτη, καθώς ένα μόνο λάθος κίνημα μπορεί να σπάσει έναν κρίκο και να αχρηστεύσει ολόκληρο το έργο.
• Στην αφρικανική παράδοση, το ίδιο το γλυπτό αποτελεί μεταφορά για τις ανθρώπινες σχέσεις: χρειάζονται χρόνο, φροντίδα, υπομονή και λεπτούς χειρισμούς για να χτιστούν και να διατηρηθούν γερές.
γ. Η πνευματική και κοινωνική διασύνδεση.
Πέρα από τον γάμο, οι κρίκοι συμβολίζουν:
• Την σύνδεση με τους προγόνους: Η αλυσίδα αντιπροσωπεύει τη συνέχεια της γενιάς. Η φιγούρα στη βάση (που συχνά συνδέεται με τη γονιμότητα) κρατά ζωντανό τον δεσμό ανάμεσα στο παρελθόν (πρόγονοι), το παρόν (η τωρινή γενιά) και το μέλλον (τα παιδιά που θα έρθουν).
• Την κοινότητα: Στην αφρικανική φιλοσοφία του Ubuntu («Είμαι επειδή είμαστε»), ο άνθρωπος δεν νοείται ως μονάδα, αλλά ως κρίκος μιας μεγαλύτερης κοινωνικής αλυσίδας.
Έτσι, το αντικείμενο αυτό αποτελεί ένα πανέμορφο σύμβολο πίστεως, αιώνιας αγάπης και αλληλοσυνδέσεως και ο αγαπητός μας Δημήτρης μας επεσήμανε ότι μας το προσφέρει ως δείγμα αιωνίας συνδέσεως με την Σχολή των «Ελλήνων Κενταύρων».
